Matutunan ang mga aral sa pera, maiwasan ang regret sa pagreretiro, at patatagin ang pinansyal na hinaharap mula sa mga eksperto.

Gabay sa Pera: Iwasang Ma-Broke

Ayon sa 2021 Financial Inclusion Survey ng Bangko Sentral ng Pilipinas (BSP) na nabanggit sa House Bill No. 424, humigit-kumulang 25% lamang ng mga adultong Pilipino ang may batayang kaalaman sa financial literacy, kabilang ang pagbabadjet, pag-iipon, at responsableng paggamit ng kredito. Bukod dito, sa pag-aaral ng Standard & Poor's (S&P Global Ratings) na tinukoy ng Allianz, pumasok ang Pilipinas sa bottom 30 mula sa 144 na bansang sinuri pagdating sa kaalamang pinansyal. Dahil sa kawalan ng pormal na edukasyong pinansyal sa kabataan, marami ang lumalaking walang sapat na kasanayan sa wastong paghawak ng pera.

Ipinapakita ng katotohanang ito na ang masipag na pagtatrabaho lamang ay hindi awtomatikong nagtitiyak ng pangmatagalang yaman. Dahil walang matibay na sistema sa pera, nagpapatuloy ang paulit-ulit na siklo kung saan ang yaman ng pamilya ay mabilis na nawawala sa loob lamang ng isang henerasyon, habang ang mga retiree naman ay humaharap sa matinding pag-aalala sa pera sa kanilang pagtanda. Layunin ng artikulong ito na magbigay ng mahahalagang aral mula sa mga totoong karanasan, mga kultural na gawi sa paggastos, at mga praktikal na estratehiya upang makamit ang tunay at pangmatagalang pinansyal na katatagan.

Bakit Nauubos Ang Yaman?

Inihayag ng mga pinansyal na tagapayo na sina Armand Bengco at Ginelle Sequitin na ang pangunahing dahilan ng pagkawala ng yaman sa mga pamilyang Pilipino ay ang maling paniniwala na sapat na ang pagsusumikap nang walang malinaw na sistema sa pera. Binigyang-diin din ni Sequitin ang sikolohikal na balakid kung saan marami ang may nakatanim na maling kaisipan na "ang pera ang ugat ng lahat ng kasamaan." Ang ganitong paniniwala ay nagdudulot ng hindi namamalayang pag-iwas sa pagpapalago ng yaman at nagtutulak sa mga tao na gastusin agad ang kita sa halip na mamuhunan. Dahil dito, maraming pamilya ang walang tracking sa gastos, walang automated savings, at walang emergency fund o cash reserves laban sa krisis.

Bukod sa panloob na mindset, malaki rin ang epekto ng mga panlabas na panggigipit tulad ng mga usaping sistemiko (korapsyon at mga kalamidad) at ang impluwensya ng consumerism. Ipinaliwanag ni Bengco na sa halip na maging tunay na financially stable, marami ang nagpapadala sa social media pressure upang magmukhang financially successful sa pamamagitan ng pagbili ng mga luxury goods, bakasyon, at iba pang gastusing labas sa kanilang tunay na kakayahan.

Binigyang-diin din sa pag-aaral ng Boston Consulting Group (BCG) ang mga kakaibang kultural na gawi ng mga Pilipino na nakakaapekto sa paggasta at katatagang pinansyal:

Utang na loob: Ang moral na obligasyon mula sa nakaraang tulong na nagdudulot ng patuloy na pinansyal na suporta sa iba kahit nakakasama sa sariling badjet.
Pakikisama: Pagpapakawala o pag-aambag ng pera dahil sa panlipunang presyur upang mapanatili ang magandang relasyon sa grupo.
Balato & Abuloy: Ang ekspektasyon na magbahagi ng swerte kapag nanalo o nakatanggap ng biyaya (balato), at ang obligadong tulong-pinansyal para sa pamilya ng namatayan (abuloy).
Ambag: Ang kusang pagbibigay ng bahaging pera o paghahati-hati sa gastusin para sa isang nakabahaging layunin o pangangailangan ng pamilya.
Abono: Ang pansamantalang pag-abono o pagsagot sa gastos ng ibang tao na may inaasahang pagbabayad o reimbursement sa hinaharap.

Mga Regret ng Retirees

Batay sa artikulo ni Fitz Villafuerte, marami sa mga retiradong Pilipino ang nagsisisi dahil hindi nila naisip nang maaga ang tunay na laki ng gastusin kapag tumigil na sa pagtatrabaho. Huli na nang marealize ng marami na ang pampublikong pensyon mula sa SSS o GSIS ay hindi sapat para sa araw-araw na pagkain, kuryente, tubig, at tumataas na gastusing medikal. Nagsisisi rin ang marami sa hindi pagtatayo ng mga alternatibong pinagmumulan ng passive income (tulad ng rental property, dividend investments, o maliit na negosyo) habang may trabaho pa, pati na ang hindi pagpapasimple ng kanilang lifestyle pagkaratid.

Binigyang-diin din na ang emotional lending, kawalan ng tiyak na badjet sa pagreretiro, at ang hindi pagtatakda ng hangganan sa pinansyal na tulong sa mga adult na anak ay nagdudulot ng matinding pinsala sa kinabukasan ng mga magulang. Ang labis na pagsuporta sa pamilya kapalit ng sariling ipon ay nag-iiwan sa mga retiree na walang sapat na pondo sa kanilang pagtanda.

Huling Pag-iipon: Ang hindi pag-iipon nang maaga habang malakas pa at kumikita ng regular na sahod.
Walang Emergency/Health Fund: Ang pagkabigla sa mahal na gastusing medikal at kawalan ng health insurance sa pagtanda.
Pagbibigay sa Anak: Ang labis na pagsuporta sa pinansyal na pangangailangan ng mga adult na anak kapalit ng sariling retirement fund.
Pagba-baon sa Utang: Ang pagpasok sa panahon ng pagreretiro na may bitbit pang utang sa credit card, personal loans, o mortgage.
Kakulangan sa Estate Planning: Ang pagbalewala sa paggawa ng huling habilin at estate plan, na nagdudulot ng hidwaan at pagkalito sa mga tagapagmana.

Aral sa Biglaang Yaman

Ang biglaang pagkakaroon ng malaking pera tulad ng swerte sa lotto ay nagiging panganib kapag walang tamang mindset at disiplina. Isang halimbawa nito ay si Jack Morales, isang construction worker mula sa Basey, Samar at biktima ng Bagyong Yolanda na kumikita lamang ng P250 kada araw. Matapos tumaya ng P50 at P100 sa illegal 6/45 lotto, tumaya siya ng P4,000 at nanalo ng P1.2 milyon. Ngunit dahil sa kawalan ng badjet, pag-iinom, maling pamumuhunan, at pag-resign agad sa trabaho, naubos ang kanyang panalo at naiwan siyang may utang na P600,000 habang nahihirapang buhayin ang kanyang 3-taong gulang na anak.

Mas nakakalunos ang nangyari kay Arturo Eupeña, isang 58-anyos na taxi driver na nanalo ng P19 milyon noong Oktubre 12, 2002 (gamit ang mga numerong 19-23-25-30-40). Dahil sa labis na pagpapakita ng yaman, bumili siya ng P1.3 milyong van, baril na .45 caliber, namigay ng pera sa mga kapitbahay, at gabi-gabi na nagdaos ng marangyang salo-salo. Ang kawalan ng seguridad at privacy ay nagbunga ng inggit at pagnanakaw; noong Oktubre 28, 2002—tatlong araw lamang matapos ang kanyang kaarawan noong Oktubre 25—binaril at pinatay si Arturo sa loob mismo ng kanyang bahay sa Antipolo ng mga armadong salarin.

Ayon sa pag-aaral ng American Bankruptcy Institute (ABI) at mga rekord ng PCSO, ang biglaang yaman na walang kasamang pinansyal na kaalaman ay mabilis na humahantong sa pagkalugi at peligro. Isang malinaw na halimbawa sa PCSO ang nanalo noong 1997 ng mahigit P100 milyon—ang kauna-unahang nanalo ng lagpas P100M—na naubos ang lahat ng yaman sa loob ng ilang taon dahil sa pamumuhunan sa paghahanap ng nakatagong kayamanan (hidden treasure), hanggang sa humingi na lamang ng tulong-medikal sa PCSO dahil sa stage IV cancer. Ang presyur ng lipunan, mga scam, at kawalan ng privacy ay nagpapatunay na ang pera na walang tamang mindset ay nagdadala ng kapahamakan.

Mga Hakbang sa Pinansyal

Upang makamit ang tunay na kapayapaan sa pera o "financial peace," iminumungkahi ni Armand Bengco ang konseptong "Follow Your Money." Kabilang dito ang masusing pagsubaybay sa bawat gastusin, pag-iwas sa lifestyle inflation, at pagyakap sa minimalism. Sa halip na maghanap ng panlabas na pagkilala sa social media, mas mahalagang ituon ang pansin sa kung ano ang tunay na mahalaga at ligtas para sa sariling pamilya.

Kailangan din ang mga institutional na pagbabago tulad ng House Bill No. 424 (Financial Literacy Education Act ni Rep. Miguel Luis R. Villafuerte), na naglalayong ituro ang angkop na edukasyong pinansyal sa lahat ng antas ng edukasyon—mula elementarya hanggang tertiary at technical-vocational sa ilalim ng DepEd, CHED, at TESDA. Gayunpaman, ang bawat indibidwal ay dapat maging responsable ngayon sa pamamagitan ng paggawa ng mga konkretong hakbang sa kanilang personal na pera.

I-automate ang Ipon: Mag-set up ng Auto Debit Account (ADA) sa payroll bank upang awtomatikong maipon ang pera tuwing payday bago pa man ito magastos.
Maging Proactive sa Proteksyon: Kumuha ng kaukulang life at health insurance upang maprotektahan ang ipon laban sa mga hindi inaasahang emerhensya at gastusing medikal.
Magset ng Boundaries: Magsagawa ng "intentional spending" at maglagay ng malinaw na hangganan sa pagpapautang o pagbibigay ng tulong sa mga kamag-anak at kaibigan.
Pagsasagawa ng Estate Planning: Ayusin ang mga dokumentong pinansyal at magplano nang maaga para sa pamamahagi ng ari-arian upang maiwasan ang hidwaan sa hinaharap.

Ang pag-abot sa pinansyal na katatagan ay hindi nakasalalay sa tsamba o sa laki lamang ng kinikita. Ito ay nangangailangan ng tuloy-tuloy na disiplina, tamang pagpaplano, at patuloy na pag-aaral kung paano pangangalagaan ang pinaghirapang yaman upang ito ay pakinabangan hanggang sa mga susunod na henerasyon.

Ano ang pinakamalaking aral sa pera ang natutunan mo ngayon? I-comment ang iyong saloobin sa ibaba at i-share ang artikulong ito sa iyong pamilya at mga kaibigan para makatulong sa kanilang financial journey!

About the Writer

Jenny, the tech wiz behind Jenny's Online Blog, loves diving deep into the latest technology trends, uncovering hidden gems in the gaming world, and analyzing the newest movies. When she's not glued to her screen, you might find her tinkering with gadgets or obsessing over the latest sci-fi release.

What do you think of this blog? Write down at the COMMENT section below.

-

Pages